Tema Modersmål - Kálo

viikko	vecka	kurko	Kurkesko divisa sar numeráli
maanantai	måndag	luja	jekto
tiistai	tisdag	martsi	vauro
keskiviikko	onsdag	tetradi	triťo
torstai	torsdag	džoja	starťo
perjantai	fredag	paraštuj	panghto
lauantai	lördag	savato	houto
sunnuntai	söndag	kurko	eftato

kuukausi/ kuukaudet	månad/månader	tšón /e	tšóne sar numeráli
tammi	januari	januari	jekto tšón
helmi	februari	februari	vauro  tšón
maaliskuu	mars	mars	triťo tšón
huhtikuu	april	apriĺo	starťo tšón
toukokuu	maj	maj	panghto tšón
kesäkuu	juni	juni	houto tšón
heinäkuu	juli	juli	eftato tšón
elokuu	augusti	avgusti	ohtoto tšón
syyskuu	september	septembri	enjato tšón
lokakuu	oktober	oktombri	dehto tšón
marraskuu	november	novembri	dehojekto tšón
joulukuu	december	decembri	dehodujto tšón

årstider	vuodenajat	bereheski periodi
vinter	talvi	iven
vår	kevät	angloníjal
sommar	kesä	níjal
höst	syksy	tomna

Räkneord

 

1.jekh                              

2.duj                                  

3.trin                                

4.stár                               

5.pangh                          

6.hou                               

7.efta                               

8.ohta                              

9.enja                              

10.deh                             

11.deh-o-jekh                

12.deh-o-duj                  

20.bih                              

21.bih-ta-jekh              

22.bih-ta-duj                 

30.trianda                       

31.trianda-te-jekh       

32.trianda-te-duj         

40.stár-var-deh              

50.panh-var-deh           

60.hou-var-deh             

70.enija-var-deh            

80.ohta-var-deh           

90.enja-var-deh             

100.hel

1000.ádur         

10 000.deh-ádur         

1000 000 (jekh)miljona

September
September hin berehesko enjato tšon aro gregorisko kalenderi ta rálila 30 díves. Douva rálila berehesko 244:to díves ando 273:to díves ( 245:to díves ando 274:to díves aro ranubosko bereh).Vahka september hin enjato tšon pálal amaro gregorisko kalendari starakila anav eftato tšon. Dóleske ke bereh 153 a.Kr. parude berehesko tšón byrjiba katar mars, kai douva sas sigide ando januari. September sas akhardo sigide aro Svédo pe hyöstako tšon ta aro Danmark matšesko tšon.

---

Vokabulär
Vokabulär ( fr. vocabulaire , ' lavengoráliba ', perdal mahkurno vramasko latino.katar o latinoskotšib voca´bulum 'lav'; 'nav', katar o lav vo´co 'akharen', 'phenen'), lavengobutiba so hin aŕe aro jek tšib vaj manushesko džaniba ta hajiba tšibjata. Na lokho te phukaven džient vokabulärengo( lavengoráliba ) bariba,kuti dóleske ke o "lav" hin tamjimen,

dóleske ke tšibako rikhibongierenge džaniba ná konstant (barila vaj telila.)

---

Por
tšeribaskohusa son rikhila drom,sasturnidrom, kanali vaj panjakorigiba perdal o prissiba.O por saj dielaves pe manera. Palal rikhiba phutruvehas doola mahkar vaureha hin: ulišijako por dromesko por, sasturne dromeski por,stavibosko por ta akvedukja.

---

Laveskoarakhiba
Laveskoarakhiba, te tšere, ta ranen teksjakodokumetura le sutimosa la data. Nouriboskero saj džal tekstjako ranuliba ta dolesko typografi ta layout. Laveskoarakhiba ta dolesko aviba hin andro aro fendiboskoprogramo (texteditorer) so rikhilas te ranen ta hortaven datakoprogrogram apo tekstoterminalo so hin phande arre aro baro data.

---

Expedition
Expedition, Tšúviboskero vaj tšériba ( katar o manush) than kai stel ‘ ilas ta anglebihavelas; ( jek kotor anda) tšetaniba ; (langhtide) dradiba aro džaniba vaj legiajako starakiba, e firma kai hin jek skokha manushja.

---

Alfabeta
Alfabeta hin jek systemo po rańibosko maneri, kaj svak ‘ o punkto ta alfabeta sikavel te sar del lyja pala alfabeta. O lav abesiba avel anda duj vágune alfabeta anda grekisko abesiba, alfa ta beta. O dola alfabeta so ame rikavav arkhaes pe latinsko alfabeta ta hin avlo anda grekisko.

 

---

Níjal
Níjal, ta­t́ibosko tíja aro bereh.ínternationálno definition fot́ila,nebi aro sveit́iko diḱehas douva kotor anda bereh ka diverat́jako mahkurni tat́iba hin perdal +10 c. Pe Vaure manera dikhehas níjaleski tšoneha juni,juli ta augusti.

---

Samudariba
Samudariba ( pe anglisko holocaust, hebreisko shoa, sveditsko tšib förintelsen) hin anave pe douva katastrof so fanude europako romen, bibolden ta vaure skoḱen télal vauro bolibakokuŕiba 1939-1945. Pe of́isielo merdas 250 000 roma nebi biofiseĺo numri hin apre aro 4 000 000.

---

Juni
Juni hin houto tšon aro Gregorisko kalender ta hin douva kalender so riḱinas butide aro bolibako thema ta douva rálal 30 di­ves. Anav juni avela katar é devli Juno katar o rimjanigiero mytologi. Juni akharde ní sikide aro sveit́iko pala níjaleskotšon ta mahkurni níjaleski tšon.

---

Administrasia
O lav administrasia hin but nevo aro romani tšibjakoraḱiba ta riḱavehas kutides. O lava avela anda latinsko tšib, administra´tio ta starakaveha administriba vaj rigiboskoskoḱa. Te tserel administrasia hin te frestiba dzala tšihkas. Sáre frestiba, hougadje,tšetaniba ta vaure sankiba kam­ela variso formi pala admistrasia te lel arakhiba pala ekonomia, te guosi mote bihaves tšinarienge aro hort­ati­ja , te dóla kon hin buti lehas lengo presiba ta so pańa vaure sa­́ki.

---

1 april
Start́o tšon saḱo bereh hin 1-to april interesno tšonoske tála saḱo manuša aro phuvja frestaven te tšéren jek loḱo phersiba vaurensa dóleha so hohavena vaurensa.

---

Dživiba
Dživiba hin jek sikjardiba so hin aro sáre organisme. Nána loḱo te élimen biologisko dživipa.

---

Lin
O láv lin hin it phuro sar romani tšib, lin vaj lin phenehas ni pala rań́ibosko lin.

Odouva phenehas nína pala lin- aro komunikasija. O lav lin rikavehas ni aŕe aro sikjiba sar sikjibosko matrijali vaj sar rań́iboskolin.

---

Leksikon
O láv leksikon avel anda grekisko tšib lexin = láveskolín, so kamel te phenel te hin tšerdo ráluno pala jek tšibesko láv. Aro vágunes starakila lín pe duj tšibjako laveskolín sar exenplura : sveittko-romani laveskolín angliko -kakjako, kaj jek tšibesko láv hin risade pe vauro tšib.

Aro vauro kotor saj láveskolín starakaveha jek lín pe jek tšib kaj sikavehas džánipa pala rańiba, sar phenehas o láv, bangdžániba, starakiba.